De KNVB Beker, officieel de TOTO KNVB Beker, is al sinds 1898 een prestigieus voetbaltoernooi in Nederland. Het bekertoernooi kent een rijke geschiedenis met tradities, verrassende wendingen en memorabele finales. Van de vroege edities met weinig animo tot de moderne voetbalfeesten in een uitverkochte Kuip, de KNVB Beker heeft een bijzondere plek in het Nederlandse voetbal.
Van Holdertbeker tot 'Dennenappel': De Vroege Jaren
Het initiatief voor de KNVB Beker kwam van Hak Holdert, een dagbladuitgever en ondernemer. Geïnspireerd door de Engelse FA Cup, organiseerde hij in 1894 een eerste bekertoernooi. Dit toernooi kwam echter niet van de grond vanwege gebrek aan interesse. In 1898 waagde de Nederlandsche Voetbalbond (NVB), de voorloper van de KNVB, een nieuwe poging, mede dankzij de steun van Hak Holdert die een beker beschikbaar stelde: de Holdertbeker.
De eerste finale werd gespeeld op 7 mei 1899, waarin RAP Amsterdam na verlenging met 1-0 won van H.V.V. Den Haag. Ondanks deze succesvolle start werd het bekertoernooi in de beginjaren niet altijd even serieus genomen. Zo stuurden Quick Den Haag en H.V.V. in 1910 hun tweede elftallen naar de finale. Tussen 1899 en 1960 werd de bekerfinale maar liefst twintig keer niet gespeeld, soms door omstandigheden zoals de Tweede Wereldoorlog, maar vaak ook door desinteresse.
De Holdertbeker raakte na verloop van tijd zoek. In 1946 werd deze vervangen door een nieuwe zilveren beker, geschonken door de Algemene Nederlandse Voetbalvereniging De Zwaluwen. Door zijn karakteristieke vorm kreeg deze beker al snel de bijnaam 'de dennenappel'.
De Opkomst van de KNVB Beker en De Kuip
In 1960 introduceerde de UEFA de Europa Cup II, een toernooi voor nationale bekerwinnaars. Dit zorgde voor een opleving in de interesse voor de KNVB Beker. Vanaf dat moment kende elk voetbalseizoen een bekerfinale als hoogtepunt.
Lees ook: Maatschappelijke betrokkenheid in het amateurvoetbal: een onderzoek.
De locatie van de bekerfinale was lange tijd een punt van discussie. In de beginjaren werd de finale op verschillende locaties in het land gespeeld, waaronder Amsterdam, Rotterdam, Haarlem, Den Haag en Delft. In 1914 leek met de realisatie van Het Stadion in Amsterdam de ideale locatie gevonden. Tussen 1914 en 1918 werd de finale dan ook in de hoofdstad gespeeld, met een korte uitstap naar Den Haag.
Stadion Feijenoord, beter bekend als De Kuip, werd in 1937 opgeleverd. Het duurde echter tot 1950 voordat het stadion voor het eerst de locatie was voor de bekerfinale. PSV versloeg toen Haarlem na verlenging met 4-3. In de jaren daarna werd de finale afwisselend in De Kuip, het Zuiderpark in Den Haag en het Olympisch Stadion in Amsterdam gespeeld.
De Kuip als Vaste Waarde
In 1972 besloot de KNVB om de bekerfinale exclusief in De Kuip te organiseren. Dit duurde vijf jaar, waarna het idee van een vast stadion weer werd losgelaten. Vanaf 1978 werd de finale om en om in Amsterdam en Rotterdam gespeeld. In de seizoenen 1981/’82 en 1982/’83 werd de finale zelfs over twee wedstrijden verdeeld, met een uit- en thuiswedstrijd.
Uiteindelijk was niemand tevreden met deze constructie. Nadat de finale vier seizoenen achter elkaar bij een van de finalisten thuis werd gespeeld, besloot de KNVB in 1989 om de finale definitief in Rotterdam te organiseren. De Kuip werd hiermee de vaste locatie voor de KNVB Bekerfinale.
Een uitzondering hierop was de finale van 2010 tussen Ajax en Feyenoord, die om veiligheidsredenen in een uit- en thuiswedstrijd werd omgezet.
Lees ook: KNVB-overschrijvingen: Een complete gids
Voetbalfeesten in De Kuip
De (her)start in Rotterdam in 1989 bleek een succes. Feyenoord kwalificeerde zich tussen 1991 en 1995 vier keer voor de bekerfinale, wat garant stond voor een uitverkocht stadion. Ook in de seizoenen daarna bleek De Kuip vol te lopen, zelfs als Feyenoord niet aan de finale deelnam.
Een memorabele eindstrijd was het duel tussen Ajax en sc Heerenveen in 1993. Ondanks de 6-2 nederlaag van Heerenveen, markeerde de massale tocht van supporters vanuit Friesland naar Rotterdam en de geweldige sfeer in en om het stadion het begin van de ‘bekerfeesten’. Deze beelden zijn inmiddels bekend, met als recente voorbeelden de bekerfinales Feyenoord-FC Utrecht, AZ-Vitesse en Feyenoord-AZ.
Feyenoord in de KNVB Bekerfinale: Triomfen en Teleurstellingen
Feyenoord heeft een rijke historie in de KNVB Beker. De club stond 19 keer in de finale en wist de beker 14 keer te winnen. De eerste bekerwinst dateert uit 1930, de meest recente uit 2024.
Verloren Finales
Niet alle finales liepen goed af voor Feyenoord. Vier keer moest de club toezien hoe de tegenstander met de beker naar huis ging:
- 1934: Velocitas - Feyenoord 3-2In 1934 werd de finale gespeeld in Utrecht. Na een 0-0 ruststand werd het een spannende wedstrijd. Velocitas won uiteindelijk met 3-2 na verlenging.
- 1957: Fortuna '54 - Feyenoord 4-2Ondanks het thuisvoordeel in De Kuip was Fortuna '54 te sterk en won met 4-2.
- 2003: FC Utrecht - Feyenoord 4-1Ook in 2003 speelde Feyenoord de bekerfinale 'uit' in De Kuip. FC Utrecht won met 4-1 en nam de beker mee naar Utrecht.
- 2010: Feyenoord - Ajax (over twee wedstrijden)In 2010 werd de finale over twee wedstrijden gespeeld. Ajax won de heenwedstrijd met 2-0 en de terugwedstrijd in De Kuip met 1-4, waardoor ze de beker wonnen.
Gewonnen Finales
Feyenoord wist de KNVB Beker maar liefst 14 keer te winnen:
Lees ook: Scheidsrechter niet aanwezig? Dit zijn de stappen
- 1930: Feyenoord-Excelsior 1-0Feyenoord won de eerste beker in de clubgeschiedenis door stadgenoot Excelsior met 1-0 te verslaan.
- 1935: Feyenoord-HVV Helmond 5-2Feyenoord pakte de tweede bekerwinst door HVV Helmond met 5-2 te verslaan.
- 1965: Feyenoord-Go Ahead Eagles 1-0Feyenoord won de derde beker door Go Ahead Eagles in de 88e minuut met 1-0 te verslaan.
- 1969: Feyenoord-PSV 2-0 (1-1, replay)Na een 1-1 gelijkspel in de eerste wedstrijd, won Feyenoord de replay met 2-0 van PSV.
- 1980: Feyenoord-Ajax 3-1Feyenoord versloeg aartsrivaal Ajax met 3-1 en won de beker.
- 1984: Feyenoord-Fortuna Sittard 1-0Feyenoord pakte de zesde bekerwinst door Fortuna Sittard met 1-0 te verslaan.
- 1991: Feyenoord-FC Den Bosch 1-0Feyenoord voegde een KNVB Beker toe aan de prijzenkast door FC Den Bosch met 1-0 te verslaan.
- 1992: Feyenoord-Roda JC 3-0Feyenoord won de achtste KNVB Beker door Roda JC met 3-0 te verslaan.
- 1994: Feyenoord-NEC 2-1Feyenoord was met 2-1 te sterk voor NEC en won de beker.
- 1995: Feyenoord-FC Volendam 2-1Feyenoord won de bekerfinale tegen FC Volendam met 2-1.
- 2008: Feyenoord-Roda JC 2-0Feyenoord won de elfde bekerwinst in de clubhistorie door Roda JC met 2-0 te verslaan.
- 2016: Feyenoord-FC Utrecht 2-1Na acht jaar afwezigheid pakte Feyenoord de KNVB Beker door FC Utrecht met 2-1 te verslaan.
- 2018: Feyenoord-AZ 3-0Feyenoord won de 100e bekerfinale door AZ met 3-0 te verslaan.
- 2024: Feyenoord-NEC 1-0Feyenoord won de bekerfinale in eigen huis tegen NEC met 1-0.
Verrassende Winnaars en Memorabele Momenten
De KNVB Beker staat bekend om zijn verrassingen. Naast de traditionele topclubs wisten ook clubs uit de subtop en zelfs amateurclubs de beker te winnen. Dit maakt het toernooi extra speciaal en onvoorspelbaar.
Onbekende Bekerwinnaars
Een aantal clubs die tegenwoordig minder bekend zijn, wisten in het verleden de KNVB Beker te winnen:
- Fortuna ’54 (1957 en 1964)
- Quick Nijmegen (1949)
- WVV Wageningen (1939 en 1948)
- VSV Velsen (1938)
- RFC Roermond (1936)
- Velocitas 1897 (1934)
- VUC Den Haag (1927)
- TSV Longa (1926)
- ZFC Zaandam (1925)
- VV Schoten (1921)
Records en Feiten
- Meeste bekerfinales gewonnen: Ajax (20 keer)
- Meeste bekerfinales gespeeld: Ajax (29 keer)
- Meest doelpuntrijke finale: Willem II - Groene Ster (9-2 in 1944)
- Snelste doelpunt in een bekerfinale: Romário (PSV tegen FC Groningen in 1989, na 2 minuten)
- Amateurclubs in de halve finale: IJsselmeervogels (1974/’75) en VVSB (2015/’16)
tags: #knvb #beker #finale #geschiedenis