Voetbaltraining is de basis van het trainersvak. Hoewel wedstrijden de beste graadmeter zijn, maakt een goede trainer het verschil op het trainingsveld. Hoe richt je trainingen zo in dat spelers fitter én beter worden en tegelijkertijd met plezier trainen? Dit artikel bespreekt verschillende pass- en trapvormen en trainingsmethoden die je als trainer kunt gebruiken om je team te verbeteren.
Pass- en Trapvormen: Variatie en Weerstand
Pass- en trapvormen zijn er in alle soorten en maten. De traditionele manier om een passoefening aan te bieden, is met spelers op diverse plekken en een vast patroon. Maar er zijn ook allerlei variaties mogelijk, onder meer met nadruk op kijkgedrag, vrijheid in keuzes en zelfs met weerstand van tegenstanders.
Traditionele Passoefeningen
Bij een pass- en trapvorm denk je waarschijnlijk in eerste instantie aan een geïsoleerde vorm met een vast patroon. De bal gaat van A via B en C naar D en spelers lopen vervolgens door naar het volgende station om een andere handeling uit te voeren.
Een voorbeeld hiervan is een simpele oefening waarbij spelers inspelen, kaatsen en doorspelen. De ontvangende speler vraagt de bal aan de ene kant van de stokken en neemt de bal mee naar de andere kant van de stokken. Daarna begint het patroon opnieuw. Na een paar minuten wisselen de spelers aan de zijkanten van plek met de spelers in het midden.
Een andere traditionele pass- en trapvorm legt de nadruk op de wisselwerking tussen de middenvelders. Zij moeten steeds zo positie kiezen dat ze de bal kunnen laten vallen en direct kunnen doorspelen. Belangrijk daarbij zijn lichaamshouding en de timing van vrijlopen of ruimte maken.
Lees ook: De beste voetbal trainingsspullen voor jonge voetballers
Wat een passoefening speciaal maakt, is de wisselwerking tussen de twee spelers. De een komt in de bal, de centrale speler maakt juist een omloopactie om de bal in de loop te ontvangen.
Weerstand Inbouwen
Een manier om pass- en trapvormen moeilijker te maken, is door weerstand in te bouwen. Dat hoeft niet per definitie met tegenstanders te zijn, maar kan ook bijvoorbeeld met mannequins. Spelers moeten zorgen dat de bal de mannequins niet raakt.
Weerstand kan ook worden toegevoegd met één verdediger. Die mag de bal onderscheppen, dus moet de passer niet alleen op de uitvoering letten, maar ook informatie verzamelen en een keuze maken.
In een oefening heeft het aanvallende team te maken met passieve weerstand. Verder proberen zij vooral wedstrijdechte patronen zo goed mogelijk uit te voeren. Dit leidt tot een aanval richting doel, inclusief afwerken.
Passoefening met Kijkgedrag
In pass- en trapoefeningen kan ook het kijkgedrag extra aandacht krijgen. Dat wil zeggen dat een speler op de juiste momenten om zich heen kijkt om te zien waar een tegenstander zich bevindt, hoe medespelers vrijlopen of waar de ruimte ligt.
Lees ook: Effectieve voetbaltrainingen
Een goed voorbeeld is de passvorm. De speler die de bal ontvangt, moet zich zowel links als rechts bewust zijn van druk van een tegenstander. Blijven beide tegenstanders staan, dan kan zij opendraaien naar een kant naar keuze. Zet één tegenstander druk, dan draait zij naar de andere kant. Zetten ze beiden druk, dan kaatst ze de bal op de speler die haar inspeelde. Zo komt veel passen en trappen aan bod, maar ook kijkgedrag en keuzes maken.
Een ander voorbeeld van een pass- en trapvorm gericht op kijkgedrag is de passoefening. Om het vak staan vier doeltjes, allen met een andere kleur. Op basis van de coachopmerkingen van de trainer of van teamgenoten zoekt een speler een bepaald doeltje op.
Nog een voorbeeld van een passoefening met kijkgedrag is dat de speler die de bal krijgt ingespeeld, kijkt om, zodat hij of zij kan zien aan welke kant de tegenstander drukzet.
Waaraan Voldoet een Goede Voetbaltraining?
Een goede voetbaltraining voldoet in grote lijnen aan de volgende aandachtspunten: ontwikkel de speelwijze in wedstrijdechte vormen waarin spelers veel herhalingen maken en zich steeds moeten aanpassen aan wisselende omstandigheden.
1. Ontwikkel de Speelwijze
Voetbaltraining geven is eigenlijk niets anders dan spelers overtuigen van de manier van spelen waar je als technische staf in gelooft. Natuurlijk kun je ook je speelwijze overbrengen in wedstrijdbesprekingen, tijdens individuele gesprekken en met wedstrijdbeelden. Maar voetbaltrainingen blijven hiervoor toch het meest geschikte middel, omdat spelers hetgeen er gevraagd wordt ook echt zelf ervaren.
Lees ook: Verbeter je zaalvoetbalspel met deze oefeningen
Wil je met je team kort in de mandekking spelen? Zie je graag de wisselpass terug in de opbouw? Wil je dat er veel vroege voorzetten worden gegeven? Vraag je van de verdediging dat ze op het juiste moment de diepte eruit halen? Maak dit dan trainbaar de voetbaltraining en zorg dat deze accenten vaak terugkomen.
2. Zorg voor Wedstrijdechte Vormen
Voetbaltraining is het continu verbeteren van de koppeling tussen perceptie en actie. Elke voetbalactie bestaat uit waarnemen (perceptie), analyseren, beslissen en uitvoeren (actie). Dat is waarin je ze wilt ontwikkelen. Oftewel: je wilt niet alleen dat ze voetbalacties goed uitvoeren (zoals een voorzet op maat) maar ook de juiste keuzes maken (het kiezen van het meest geschikte moment voor de voorzet) op basis van de informatie die ze verzamelen (kijken of de bezetting voor de goal in orde is voordat je een voorzet geeft).
In een pass- en trapvorm of een kap- en draaivorm tussen pylonen door maken spelers niet of nauwelijks keuzes. Ze zijn vooral bezig met de uitvoering van passes en dribbels en niet met ‘op welk moment doe ik wat?’ Zo’n voetbaltraining is dan ook niet echt wedstrijdecht. Ze kunnen wel een ander doel dienen (zoals de spieren opwarmen) maar om echt beter te leren voetballen, is het effectiever om trainingsvormen te kiezen die dichter bij de wedstrijdsituatie liggen.
Hoe maak je een vorm wedstrijdecht?
- Bouw weerstand in (van tegenstanders)
- Zorg voor richting in de vorm (één kant op spelen)
- Maak winnen en verliezen mogelijk (een puntentelling)
3. Laat de Spelers Veel Herhalingen Maken
Het geheim van een goede voetbaltraining zit ‘m in het isoleren van het voetbalgedrag dat je wilt terugzien. Hoe vaker elementen uit de speelwijze terugkomen in een voetbaltraining, hoe sneller het team stappen maakt. Een partijspel 11:11 op een heel veld is weliswaar wedstrijdecht, maar de accenten die je wilt terugzien komen niet vaak terug. Het beïnvloeden van 22 spelers op een veld van ruim 600 vierkante meter is simpelweg erg lastig.
Om beter te worden in mandekking, de wisselpass, vroege voorzetten of het opsluiten als laatste linie moeten juist dié elementen heel vaak terugkomen. Door verkleinde vormen te verzinnen waarin dit centraal staat, komen spelers heel vaak in die situatie terecht. Ze worden telkens uitgedaagd om keuzes te maken en oplossingen te verzinnen en nemen die ervaring mee naar wedstrijden.
4. Zorg voor Veel Variatie
De mens is een geboren aanpasser. Steeds meer trainers kiezen voor een voetbaltraining met steeds nieuwe regels, methodische stappen, extra weerstanden, andere ballen en wisselende ondergronden. Spelers kunnen een oefening niet op de automatische piloot uitvoeren, maar moeten zich steeds aanpassen aan de situatie.
De gedachte hierachter is dat ook in de wedstrijd geen situatie gelijk is. Door het denkvermogen van spelers te verbeteren, gaan ze uiteindelijk beter handelen. Ze leren om sneller oplossingen te verzinnen in alle situaties waarin ze zich bevinden. Wie op de automatische piloot traint, bereikt dit effect veel minder snel.
Een voorbeeld van een type trainingsvorm waarin veel variatie zit, is een positiespel dat overgaat in een afwerkvorm.
Lager Niveau
Ben je trainer op een lager niveau, dan gelden deze uitgangspunten ook, maar zijn ze minder belangrijk. Cruciaal is dan dat een voetbaltraining veel plezier biedt. Zorg voor vormen waarin de volgende dingen terugkomen:
- Veel balcontacten per minuut voor iedere speler (kleine vormen)
- Weinig stilstaan (geen rijtjes, maar doorlopende vormen)
- Veel scoren (dat vindt elke speler leuk, op welk niveau dan ook)
- Korte uitleg (leren door te doen, niet door te luisteren)
Wat voor Oefenstof Kun Je Gebruiken?
Tijdens wedstrijden wordt er 11:11 gespeeld. Of, bij de jongere jeugd, in kleinere aantallen. Om variatie aan te brengen, en ook om de belasting wat lager te houden, is het een goed idee om tijdens de voetbaltraining niet alleen maar partijspelen te doen. Andere vormen bieden variatie én zorgen voor meer herhalingen per speler. Hieronder staan wat verschillende typen trainingsvormen genoemd.
Warming-up
Begin een voetbaltraining altijd met een goede warming-up. Sommige trainers doen dit in uitgebreide loopvormen, andere in vormen met bal waarin de belasting niet direct te hoog ligt, zoals een rondo of een korte passvorm.
Funvormen
In funvormen staat plezier maken centraal. Ze kunnen ook goed als verlengde warming-up worden gebruikt, om de spieren beter op te warmen en tegelijkertijd de teamsfeer te verbeteren en het enthousiasme van de groep aan te wakkeren.
Passvormen en Afwerkvormen
Een voordeel van het toevoegen van een passvorm aan de voetbaltraining is dat spelers veel balcontacten per minuut hebben. Door de bal vaak aan de te nemen en te passen, worden ze hierin nauwkeuriger. Een nadeel is wel dat ze niet of nauwelijks keuzes hoeven te maken, waardoor ze in tactisch opzicht weinig leren. Een (geïsoleerde) afwerkvorm vormt in feite een uitbreiding van een passvorm. Zo’n oefening begint met passes en mondt dan uit in een schot.
Positiespelen
Het doel van een positiespel is de bal in bezit houden. Helemaal wedstrijdecht is dat niet, want in wedstrijden staat doelpunten maken en voorkomen centraal. Toch kan een positiespel nuttig zijn om in een relatief kleine ruimte tot veel handelingen te komen, onder weerstand van tegenstanders. Vrijlopen, om je heen kijken, aannemen, passen en doorbewegen zit allemaal in de vorm, net als verdedigende aspecten zoals drukzetten en een passlijn blokkeren.
Aanvalsvormen
In aanvalsvormen is er meestal sprake van een overtal en een ondertal. Een voorbeeld is een aanvalsvorm 3:2 + K, waarbij drie aanvallers op twee verdedigers afstormen en proberen om tot scoren te komen. Een ander voorbeeld is 6:5 + K op een half speelveld. Het zestal (drie middenvelders en drie aanvallers) proberen te scoren bij het vijftal plus keeper (vier verdedigers en één middenvelder). Een aanvalsvorm is een ideale manier om de voetbaltraining te voorzien van een leuke én leerzame vorm.
Partijspelen
Een partijspel komt het dichtst bij de wedstrijd, maar is ook behoorlijk intensief. Met partijspelen wordt een training meestal afgesloten. Dit kan variëren van groot (zoals 9:9 of 11:11) tot klein (zoals 4:4 of 5:5). Die variatie is goed, omdat dit een andere belasting oplevert. Grote vormen verbeteren vooral de duurconditie, terwijl kleine partijvormen (in kortere series en met meer rust) vooral intervalconditie opbouwen.
Combineren
Veel trainers bouwen een voetbaltraining als volgt op:
- Warming-up
- Passvorm, afwerkvorm, positiespel of aanvalsvorm
- Passvorm, afwerkvorm, positiespel of aanvalsvorm
- Partijspel
Hoe Bereid Je een Voetbaltraining Voor?
Om de kwaliteit van de training die je geeft te verhogen, is het belangrijk om een training goed voor te bereiden. Dat zit hem in verschillende dingen.
Wie zijn er aanwezig?
Om vormen uit te denken, is het nuttig om te weten hoeveel spelers (en hoeveel keepers) je tot je beschikking hebt. Geef bijvoorbeeld aan dat iedereen zich maximaal tot twee uur voor de training kan afmelden. Houd in de planning rekening met uitvallers tijdens de training.
Over welke faciliteiten beschik je?
Zorg dat je voorafgaand aan de voetbaltraining weet welk stuk veld je tot je beschikking hebt, hoeveel doeltjes je kunt gebruiken, waar de sleutel van de lichtmasten te vinden is, hoe laat een ander team op hetzelfde stuk veld komt trainen, enzovoort. Zo hoef je vlak voor de training minder te improviseren.
Welke vormen wil je doen?
Denk na over de vormen die je wilt geven. Beïnvloedende factoren zijn onder meer het aantal spelers dat aanwezig is, de belangrijkste verbeterpunten voor het team, de eerstvolgende tegenstander en de gewenste belasting (in relatie tot de belastbaarheid).
Door de oefenvormen binnen de voetbaltraining vooraf uit te tekenen, en daarbij op te schrijven welke materialen je nodig hebt, creëer je meer overzicht. Een handig programma om dit mee te doen, is Tactics Manager.